Podsticaj razvoju građevinarstva

Intervju: JOVANKA ATANACKOVIĆ, Pomoćnica ministra građevinarstva, saobraćaja i infrastructure

Narodna skupština usvojila je u oktobru 2018. godine Zakon o građevinskim proizvodima, kojim je prvi put na jedinstven način uređena ova oblast i usklađena po svemu sa standardima i najboljom praksom EU.

Najznačajnije pitanje koje je rešeno ovim Zakonom je to što su jasno defnisani uslovi za stavljanje na tržište građevinskih proizvoda, ističe Jovanka Atanacković, pomoćnica ministra građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture.

„Utvrđena su pravila o tome kako se iskazuju karakteristike građevinskih proizvoda koje utiču na objekat, uspostavljen je pravni okvir za primenu novih standarda za građevinske proizvode kako iz harmonizovane, tako iz neharmonizovane oblasti, jasno su definisane obaveze svih aktera u lancu isporuke na tržištu građevinskih proizvoda kao i postupanja u slučaju da se na tržište stavi neusaglašen, odnosno nebezbedan građevinski proizvod.“

Kakvi su efekti Zakona o građevinskim proizvodima nakon nešto više od šest meseci njegove primene i u čemu se ti efekti sastoje?

Najvažniji efekat ovog zakona jesu uređenije tržište građevinskih proizvoda, podignut nivo kvaliteta materijala koji se koristi u gradnji puteva, mostova, zgrada i drugih objekata, uz povoljnije cene za investitore omogućene konkurencijom proizvođača.

Pored toga što će podići standarde u građevinarstvu u Srbiji, primena novog zakona doprineće i da  domaći proizvođači budu konkurentniji na evropskom tržištu, jer će se i u Srbiji primenjivati jednaki standardi za prozvode kao i u zemljama članicama EU.

Novi zakon daje dodatni podsticaj razvoju građevinarstva i omogućava da objekti koji se grade budu bezbedni i ekološki prihvatljiviji, čuvajući život i zdravlje ljudi tokom čitavog životnog ciklusa građevinskih objekata.

Još jedan od efekata koji je evidentan je taj da smo od stupanja na snagu ovog zakona, dobili brojne inicijative za izmenu još nekoliko postojećih tehničkih propisa, za projektovanje i izvođenje, i njihovo usklađivanje sa novim standardima na kojima Ministarstvo uveliko radi. To je još jedan dokaz da je ovaj zakon bio preko potreban.

Do koje mere su standardi koje propisuje Zakon o građevinskim proizvodima usaglašeni sa evropskim?

Zakonom je predviđena primena srpskih standarda kojima su preuzeti harmonizovani standardi kao i standardi za proizvode iz neharmonizovane oblasti kojima su takođe preuzeti evropski standardi.

Da li se efekti usklađivanja zakonodavnog okvira sa evropskim standardima mogu ogledati i u povećanju broja kompanija za proizvodnju određenih građevinskih proizvoda, kao što je to bio slučaj u Sloveniji u periodu 2002-2006?

Ti efekti se mogu ogledati i u ovom smislu, jer poslovanje na tržištu na kom su uslovi za to uređeni je uvek atraktivnije nego kada to nije slučaj. Treba imati u vidu da je u periodu koji navodite, odnosno 2004, Republika Slovenija postala punopravni član EU, čime su se i uslovi za stavljanje na tržište građevinskih proizvoda promenili i mogućnosti bitno proširile, pa je i logično da se broj proizvođača građevinskih proizvoda multiplikovao.

Koliko uspostavljanje nacionalnog sistema infrastrukture kvaliteta građevinskih proizvoda za sobom povlači dodatne investicije? Kako ocenjujete njihov efekat na domaće proizvođače građevinskih proizvoda?

Domaći proizvođači građevinskih proizvoda, koji već posluju na tržištu EU, odnosno izvoze svoje proizvode na ovo tržište, neće imati problem da se prilagode, odnosno malo toga će biti potrebno da promene pri stavljanju građevinskih proizvoda na tržište Republike Srbije jer oni već primenjuju harmonizovane standarde.

Postoji međutim i veliki broj domaćih proizvođača koji nisu izvozno orijentisani, kojima će za  prilagođavanje novom sistemu poslovanja i promenjenim uslovima na tržištu uspostavljenim donošenjem Zakona o građevinskim proizvodima, biti potrebno više i vremena i sredstava. Kako bismo to omogućili, Ministarstvo će veoma obazrivo pristupiti definisanju datuma za obaveznu primenu standarda, a kao smernice će nam poslužiti dve analize tržišta čija izrada je u toku.

Jednu od analiza smo predložili Ministarstvu za evropske integracije, koje je prepoznalo njenu važnost, a tiče se analize spremnosti domaćih tela za ocenjivanje usaglašenosti za primenu novih standarda. Ne možemo izgubiti iz vida da obaveznom primenom novih standarda, utvrđujemo i učešće imenovanih tela koja su kompetentna da kao nezavisna treća strana učestvuju u sertifkovanju građevinskih proizvoda. Jedno bez drugog ne ide, kako ne bi došlo do situacije da domaćem proizvođaču nametnemo obavezu da angažuje inostrano telo, što bi za njega bio još veći trošak.

Da li je Zakon doneo dodatne troškove domaćim privrednim subjektima koji su svoje poslovanje prilagodili propisima EU i koji su već poslovali na tom tržištu?

Ne, domaćim proizvođačima koji su svoje poslovanje prilagodili propisima EU, ovim zakonom se ne nameću dodatni troškovi.

Naprotiv, od datuma početka obavezne primene novih standarda prestaće da važe domaći tehnički propisi za stavljanje građevinskih proizvoda na tržište Srbije u skladu sa kojima su ovi proizvođači takođe u obavezi da postupaju kako bi svoj proizvod plasirali na domaće tržište.

Da li je donošenjem Zakona o građevinskim proizvodima olakšan pristup proizvođačima iz EU srpskom tržištu i kakav to uticaj može imati?

Da, olakšan je. Svi građevinski proizvodi za koje domaćim tehničkim propisom nisu utvrđeni zahtevi za stavljanje na tržište, a koji imaju znak CE, mogu biti stavljeni na tržište Republike Srbije bez dodatnih ispitivanja.

Šta predstavlja najveće izazove u implementaciji Zakona?

Ovim zakonom je u domaće tehničko zakonodavstvo preuzet novi tehnički jezik koji je u svim državama članicama EU uveliko u primeni. Svi tehnički propisi, koji utvrđuju zahteve za projektovanje objekata ili zahteve za ugradnju građevinskih proizvoda, biće usaglašeni sa odredbama ovog zakona.

Akterima na tržištu koji posluju i na tržištima EU (izvoze svoje proizvode) neće biti problem da primene odredbe ovog zakona, dok za proizvođače iz RS koji nisu izvozno orijentisani, a navikli na ocenjivanje usaglašenosti građevinskih proizvoda na način u skladu sa postojećim propisima, biće potrebno više vremena da se svemu novom prilagode.

Način ocenjivanja usaglašenosti u skladu sa starim tehničkim propisima se za mnogo građevinskih proizvoda bitno razlikuje od načina na koji se to čini u skladu sa odredbama ovog zakona i standardima za proizvode  koji će se primenjivati u skladu sa ovim zakonom.

Svaka promena predstavlja izazov i za zakonodavca i za sve one koji primenjuju propis, a naš zadatak je da to učinimo što prihvatljivijim za sve aktere na tržištu.

Koji su dalji koraci kada se radi o donošenju podzakonskih akata koji prate ovaj Zakon?

Zakonom o građevinskim proizvodima utvrđen je rok od 12 meseci za donošenje podzakonskih akata za sprovođenje ovog zakona. Do sada je stupio na snagu Pravilnik o sadržini deklaracije o performansama, pred objavljivanjem je Pravilnik o zahtevima za imenovanje tela za ocenjivanje i verifikaciju stalnosti performansi građevinskih proizvoda i u toku je izrada Pravilnika o načinu sprovođenja ocenjivanja i verifkacije stalnosti performansi građevinskih proizvoda sa planom da bude pripremljen do kraja juna meseca. Stupanjem na snagu ova tri podzakonska akta biće potpuno omogućena primena srpskih standarda kojima su preuzeti harmonizovani standardi kao i ostalih standarda za proizvode uz propisan sistem ocenjivanja i verifkacije stalnosti performansi.